In Nederland zijn we gewend aan het overlegmodel, ook wel het Rijnlandsmodel geheten. In dit model is de overlegstructuur helder en kan ieder zijn zegje doen. De economische wereldorde verandert echter in rap tempo. Dit heeft niet alleen schadelijke kanten, het levert ook een bijdrage aan welvaart en positieverbetering voor velen. Het feit dat het Rijnlandsmodel onder druk staat, komt onder andere doordat dit model er traditioneel van uitgaat dat de instelling of onderneming rekening houdt met het personeel en de samenleving en gericht is op een strategie die gebaseerd is op de wat langere termijn. De nieuwe aandeelhouders echter zijn dat niet, zij zien meer in winst op de korte termijn.
Dat deze ontwikkeling in 2006 zo snel heeft kunnen plaatsvinden, heeft te maken met een correctie op de aandeelhoudersmacht. Deze is eind 2004 versterkt door de invoering van de Code Tabaksblat. De code bood meer ruimte voor aandeelhouders en vooral de hedgefunds hebben daar dankbaar gebruik van gemaakt. Vele partijen erkennen inmiddels dat de neveneffecten van de Code onderschat zijn. Zij signaleren nu ook dat de machtsbalans die wij in Nederland kenden, enigszins verstoord is. Veel goed renderende voerden eerst een actief acquisitiebeleid om vervolgens in stukjes te worden doorverkocht. Dit proces gaat vaak gepaard met afslanking. Is de or in deze setting nog bij machte om hier een adequaat antwoord op te formuleren? Diverse auteurs dragen verschillende mogelijkheden aan die de or zou moeten helpen om in deze setting enig tegenspel te kunnen bieden.
Ewald van Engelen (docent financiële geografie aan de Universiteit van Amsterdam), pleit voor een nieuwe rol van de vakbond. Hij adviseert de vakbond een eigen expertisecentrum op te richten om het nieuwe beleggingskapitaal beter te kunnen doorgronden. Paul de Beer (bijzonder hoogleraar Arbeidsverhoudingen, Universiteit Amsterdam) pleit voor coalitievorming tussen vakbond en or’s. Volgens hem zouden medewerkers meer invloed moeten kunnen uitoefenen bij de keuze van managers.
Trainers Wim Schul en Jaap de Jong pleiten voor een nieuwe arbeidsverhoudingenwet, die meer bevoegdheden voor or’s zou moeten realiseren. Kortom, uit verschillende hoek worden tal van oplossingen aangedragen. Er zal slimmer gebruik gemaakt moeten worden van verschillende instrumenten om het machtsevenwicht te herstellen. Het benoemen van vijftig procent van de leden van Raad voor Commissarissen door or’s is nuttig. Or’s dienen zich meer in te zetten voor organisatie en ontwikkeling van kennis. Een goed netwerk, goede relaties binnen maar juist ook buiten de organisatie zijn van essentieel belang.
