Logischerwijs protesteren die altijd heftig. Maar die protesten zijn vrijwel altijd vergeefs. Niemand vindt zich namelijk verantwoordelijk voor de keuzes die de rekening hebben voortgebracht. Het gaat immers in negen van de tien gevallen om grote ongrijpbare zaken die de oorzaak van alles zijn. In deze tijd zijn dat de economie of de globalisering, of technische vooruitgang, of de aandeelhouder. Zaken waar we eigenlijk geen van allen verantwoordelijk voor zijn. Zaken die nu eenmaal de wereld bepalen.

Dat laat onverlet, dat de rekening in alle gevallen betaald moet worden. Daar helpt geen moedertje lief aan. Meestal op verschillende manieren en in verschillende maten. Individueel, bijvoorbeeld door verlies van werk en inkomen. Algemeen, door meer belasting te betalen of minder diensten en goederen voor ons belastinggeld terug te krijgen. Of door minder economische groei. Alles dat nu weer erg in de mode is.

De laatste jaren zien we dat de rekening steeds meer woede opwekt. “Donder op met je rekening! Is niet van ons”, roepen we dan. Maar hij wordt natuurlijk gewoon op ons bordje gelegd. “Maar het is hun rekening”, roepen we. En we wijzen met een vinger naar mensen die we niet goed kennen en die dus hoe dan ook schuldig zijn. Of we wijzen intensief naar systemen, alsof we die niet zelf in stand hebben gehouden. En we doen alsof we het niet begrepen hebben. Het maakt allemaal niet uit: de rekening is niet voor ons.

Vroeger betaalden we zoveel mogelijk met z’n allen de rekening, ongeacht of we er deel aan hadden. Als er dan eens een rekening op ons bordje terecht kwam, betaalden anderen mee zoals we bij hen meebetaald hadden. Tegenwoordig doen we meer aan activity based costing: de betrokkene betaalt steeds vaker en wij wiens rekening het niet is, onttrekken ons zoveel mogelijk aan betaling.

Kunnen we de rekening voorkomen? Het lijkt erop van niet. Wij zijn slecht in voorspellen. En waar we goed zijn in achterom kijken, leren we niet van wat we zien. En zo leidt de rekening een geheel eigen leven. En wordt hij telkens weer gepresenteerd. Bij elke verandering. Geen wonder dat we met zijn allen tegen verandering zijn als het erop aan komt. We zien de bui al hangen.

Tegelijkertijd weten we dat verandering onvermijdelijk is. Zoals een oude kennis vroeger al zei: de schepping zit zo in elkaar dat de mens gedoemd is te falen.

We mopperen op de rekening, maar we betalen hem wel.